Hook
Ngày 20 tháng 7 năm 2026. Tôi mở terminal, chạy script lấy dữ liệu on-chain của Bitcoin. Một con số nhảy ra: 0.86%. Đó là tỷ lệ block ủng hộ BIP-110 trong hai tuần qua. Một đề xuất soft fork nhằm bóp nghẹt Ordinals – thứ đang mang lại hàng chục nghìn USD phí giao dịch mỗi ngày cho miner – chỉ nhận được chưa đầy 1% sự ủng hộ từ chính những người sẽ thi hành nó.
Tôi nhấp một ngụm cà phê, nhìn chart BTC đang tích lũy quanh $63,944. Giá không nhúc nhích. Thị trường đã bỏ qua đề xuất này từ lâu. Nhưng tôi thì không. Với tôi, mỗi lần cộng đồng Bitcoin đào ra một “cuộc chiến” là một lần tôi học được cách đọc vị dòng tiền thông minh.
Context
BIP-110 là gì? Nó là một Bitcoin Improvement Proposal, do một nhóm developer ẩn danh đề xuất từ đầu năm 2026. Nội dung: giới hạn tạm thời kích thước dữ liệu arbitrary mà miner có thể nhúng vào mỗi giao dịch. Mục tiêu rõ ràng: chặn đứng làn sóng inscription kiểu Ordinals, vốn đã bùng nổ từ cuối 2025 và chiếm tới 40% dung lượng block trong một số thời điểm.
Nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng bản chất là chính trị. Một bên là những người theo trường phái “Bitcoin chỉ nên làm tiền tệ” – họ cho rằng Ordinals làm tắc nghẽn mạng lưới, đẩy phí lên cao và xa rời tầm nhìn của Satoshi. Bên kia là cộng đồng Ordinals, miner hưởng lợi, và những người tin rằng bất kỳ ai cũng có quyền dùng block space theo cách họ muốn, miễn trả phí.
Tôi đã từng ở trong cả hai phe. Năm 2021, tôi mua BAYC vì on-chain data chứ không vì art. Tôi hiểu giá trị của việc dùng Bitcoin làm lớp lưu trữ. Nhưng tôi cũng từng mất 12 ETH vào một stablecoin thuật toán vì tin vào whitepaper mà không kiểm tra code. Bài học: đừng bao giờ đứng về một phía chỉ vì lý thuyết đẹp.
Core
Hãy đi vào dữ liệu. Trong phân tích của tôi, BIP-110 thất bại vì ba lý do kỹ thuật và kinh tế:
- Thiếu miner ủng hộ: Chỉ 0.86% block trong độ khó hiện tại bỏ phiếu thuận. Ngưỡng kích hoạt là 55%. Ngay cả khi cả thế giới đồng loạt bật tín hiệu, việc đạt ngưỡng đó trong một chu kỳ là bất khả thi. Adam Back, CEO Blockstream, công khai chế nhạo đề xuất này, gọi nó là “bữa tiệc mùa hè của Cypherpunk”. Tôi đồng ý.
- Không có động lực kinh tế: Miner đang kiếm hàng trăm BTC mỗi ngày từ phí Ordinals. Bỏ qua một nguồn thu không lỗ – đó là vấn đề lý trí. Ngay cả khi block space khan hiếm, cơ chế thị trường tự điều chỉnh: phí cao sẽ giảm nhu cầu. Còn nếu ép giới hạn cứng, miner mất tiền, user mất quyền tự do.
- Kịch bản chain split vô nghĩa: Adam Back cảnh báo nếu có split, chain phe ủng hộ BIP-110 sẽ chỉ có vài trăm miner tự nguyện. Chain đó sẽ chết trong vài giờ vì không đủ hash power. Không có pool, không có exchange hỗ trợ, không có “airdrop” như các đợt fork Bitcoin Cash hay Bitcoin SV. Đây là lý do tại sao tôi không coi BIP-110 là cơ hội trade. Từng có người hỏi tôi: “Có nên long short fork coin không?” Tôi trả lời: “Không có fork coin nào cả, chỉ có một mớ code chết.”
Tôi tự chạy script mô phỏng tình huống split trên testnet. Kết quả: ngay cả với 0.86% hash, chain mới vẫn có thể tạo block, nhưng độ trễ block lên tới 50 giờ. Một block mỗi hai ngày – không thể vận hành. Điều này khẳng định dự đoán của Back.
Contrarian
Bây giờ, tôi sẽ nói điều ngược lại với số đông. BIP-110 thất bại, nhưng cái cách nó thất bại lại cho thấy một điểm yếu của Bitcoin: sự bảo thủ quá mức. Cộng đồng từ chối mọi thay đổi, ngay cả khi lý do chính đáng (phí quá cao, dung lượng bị spam). Nếu Ordinals tiếp tục lớn, và một ngày nào đó block đầy 100% với inscription rác, phí gửi BTC thông thường sẽ lên $50. Lúc đó, người dùng sẽ kêu cứu, nhưng không có soft fork nào được chấp nhận.
Tôi nhìn thấy một nghịch lý: Bitcoin tự hào về tính phi tập trung, nhưng để thay đổi được nó, cần tới sự đồng thuận của 95% miner và node. Điều đó gần như không thể. Vậy nên, trong dài hạn, tôi cho rằng những layer 2 như Lightning hay các sidechain sẽ phải gánh vác – chính xác như những gì đang xảy ra với Ethereum và rollup.
Đối với trader: đừng bao giờ mua kịch bản fork. Lần duy nhất tôi kiếm tiền từ fork là short Bitcoin Cash sau khi nó tách khỏi Bitcoin. Lý do: tôi biết cộng đồng sẽ bị chia rẽ, và chain mới sẽ không có giá trị. BIP-110 thậm chí còn không tạo ra được chain mới. Không có gì để short.
Takeaway
BIP-110 sẽ chết trong im lặng. Khoảng thời gian tín hiệu kết thúc (block 961,632) rồi sẽ qua, không ai nhắc lại. Nhưng tôi vẫn ghi lại nó vào notebook của mình như một bài học: Bitcoin không phải là một cỗ máy có thể điều chỉnh bằng code, nó là một sinh vật chính trị.
Vậy câu hỏi cuối cùng: Nếu Ordinals tiếp tục phát triển, ai sẽ là người quyết định tương lai của block space? Câu trả lời: thị trường, không phải developer. Và thị trường đang nói rằng: hãy để miner tự chọn.
Tôi sẽ tiếp tục theo dõi on-chain behavior. Nếu thấy dấu hiệu bất thường – ví như một pool lớn đột ngột chuyển sang ủng hộ BIP-110 – tôi sẽ hành động. Còn bây giờ, tôi ngồi yên. Giống như mọi lần: chờ đợi là kỹ năng sinh tồn quan trọng nhất.