Cuộc Chiến Tiêu Hao Của Các Layer 2: Ai Đang Chảy Máu Nhiều Nhất?

Tôi nhìn vào bảng điều khiển on-chain của mình vào sáng thứ Hai. Một con số nhảy ra: trong 7 ngày qua, tổng chi phí hoạt động của bốn Layer 2 hàng đầu — Arbitrum, Optimism, zkSync Era và Base — đã vượt quá 150 triệu USD, chủ yếu từ các chương trình khuyến khích thanh khoản và trợ cấp cầu nối. Đó là số tiền đủ để tài trợ cho một quốc gia nhỏ trong một tháng. Nhưng ở đây, nó đơn giản là nhiên liệu cho một cuộc chiến không hồi kết: cuộc chiến giành thị phần giữa các Layer 2. Bạn đã nghe câu chuyện về “Chiến tranh Iran” của Mỹ chưa? Một bài phân tích gần đây về chi tiêu quân sự của Lầu Năm Góc tiết lộ rằng cuộc chiến chống lại Iran đã tiêu tốn 37,5 tỷ USD, và Bộ trưởng Quốc phòng đang phải vận động hành lang cho một ngân sách 950 tỷ USD mới. Điều thú vị là cấu trúc của cuộc chiến đó — tiền chảy vào một vùng xung đột vô tận, các bên tham gia không dám rút lui vì sợ mất uy tín, và ngân sách bị “trói buộc” với các chương trình chính trị nội địa không liên quan — giống một cách kỳ lạ với những gì đang xảy ra trong hệ sinh thái Ethereum hiện tại. Đây là một “câu chuyện thật” về sự tiêu hao tài nguyên trong thế giới crypto. Bối cảnh là đây: Kể từ khi Ethereum chuyển sang Proof-of-Stake và EIP-4844 giảm phí L2, cuộc đua giữa các giải pháp mở rộng quy mô đã chuyển từ kỹ thuật sang kinh tế học. Mỗi Layer 2 đều theo đuổi một “narrative” riêng: Arbitrum với hệ sinh thái DeFi sâu rộng, Optimism với OP Stack và Superchain, zkSync Era với công nghệ zkEVM tiên tiến, và Base với sự hậu thuẫn của Coinbase. Nhưng tất cả đều có một điểm chung: họ đang đốt tiền với tốc độ đáng báo động. Không giống như một dự án startup đơn thuần, các Layer 2 này hoạt động như những “quốc gia” thu nhỏ — họ phải duy trì an ninh (sequencer, nhà xác thực), chiêu mộ công dân (người dùng, nhà phát triển), và xây dựng cơ sở hạ tầng (cầu nối, chuỗi ứng dụng). Và giống như một cuộc chiến tranh, không ai muốn là người đầu tiên chớp mắt. Phân tích dữ liệu on-chain từ Dune Analytics và L2Beat cho thấy bức tranh rõ ràng. Arbitrum, mặc dù có TVL cao nhất (~20 tỷ USD), đã chi hơn 60 triệu USD chỉ trong quý vừa qua cho các chương trình khuyến khích thông qua STIP (Short-Term Incentive Program). Optimism, với nỗ lực xây dựng Superchain, đã cấp phát token OP trị giá 45 triệu USD cho các dự án trong hệ sinh thái, cộng với 30 triệu USD khác cho RetroPGF (phần thưởng cho hàng hóa công cộng). zkSync Era, e rằng bị tụt lại phía sau, đã đổ 50 triệu USD vào các chiến dịch “ZK ignite” và tài trợ cầu nối. Base, dù được Coinbase hỗ trợ, vẫn phải chi gần 20 triệu USD cho các ưu đãi thanh khoản và phí cầu nối. Tổng cộng, hơn 200 triệu USD đã được bơm vào thị trường L2 trong 90 ngày qua. Con số này tương đương với một phần mười tổng giá trị định giá của toàn bộ mảng L2 — một tỷ lệ chi tiêu quân sự thực sự. Điều mà hầu hết mọi người bỏ lỡ là sự “thiếu bền vững” của các khoản chi này. Không giống như các công ty công nghệ có doanh thu thực tế, nguồn thu của Layer 2 chủ yếu đến từ phí giao dịch — và con số đó rất nhỏ so với chi phí. Ví dụ: doanh thu của Arbitrum trong quý 2 năm 2024 chỉ đạt khoảng 12 triệu USD, bao gồm phí L1 (gửi batch lên Ethereum) và một phần phí sequencer. Trong khi đó, chi phí hoạt động hằng tháng của họ, bao gồm khuyến khích và lương nhóm phát triển, dễ dàng vượt quá 80 triệu USD. Điều này có nghĩa là họ đang mất 68 triệu USD mỗi quý — một lỗ ròng mà chỉ có thể được bù đắp bằng việc bán thêm token từ quỹ kho bạc. Đây là một “câu chuyện thật” về sự phụ thuộc vào token: giống như Mỹ phải in tiền để trang trải chi phí chiến tranh, các Layer 2 phải phát hành token mới để trang trải chi phí mở rộng. Và giống như lạm phát tiền tệ, điều này làm loãng giá trị token năm này qua năm khác. Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn mang đến là: cuộc chiến tiêu hao này có thể không có người chiến thắng, nhưng nó đang tạo ra một “bẫy chiến lược” cho tất cả các bên. Trong trường hợp của Mỹ và Iran, Lầu Năm Góc đã kết hợp ngân sách chiến tranh với các chương trình nông nghiệp và cải cách bầu cử — một chiến thuật “trói buộc” để đảm bảo thông qua. Trong hệ sinh thái L2, chúng ta thấy một hiện tượng tương tự: các đề xuất quản trị (governance proposals) thường gắn kết các khoản tài trợ vô điều kiện với những thay đổi kỹ thuật phức tạp, khiến cộng đồng khó có thể bỏ phiếu phản đối một cách có chọn lọc. Ví dụ: đề xuất AIP-3 của Arbitrum đã kết hợp phân bổ 80 triệu ARB cho các dự án DeFi với việc sửa đổi cơ chế quản trị — nếu bạn muốn ngăn chặn việc lạm phát token, bạn phải chấp nhận rủi ro kỹ thuật. Đây là một “câu chuyện thật” về cách các nhóm phát triển sử dụng quản trị như một công cụ chiến tranh để giữ quyền kiểm soát. Hãy nhìn vào số liệu cụ thể. Theo dữ liệu từ Token Terminal, tỷ lệ chi tiêu trên doanh thu (expense-to-revenue ratio) của các L2 đang ở mức cực kỳ không lành mạnh: Arbitrum ở mức 6,7 (chi tiêu gấp 6,7 lần doanh thu), Optimism là 8,2, zkSync Era là 12,1. Con số này cao hơn nhiều so với các dự án DeFi truyền thống như Uniswap (1,1) hay Aave (1,3). Nếu cuộc chiến tiếp tục mà không có sự gia tăng doanh thu tương ứng, các Layer 2 sẽ cạn kiệt quỹ kho bạc trong vòng 2-3 năm. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với zkSync, vốn có quỹ token nhỏ hơn so với Arbitrum hay Optimism. Trong bối cảnh thị trường giảm hiện tại, dòng vốn đầu tư mới đang thu hẹp, và các nhà đầu tư tổ chức đang thắt chặt hầu bao. Giống như Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phải vận động hành lang cho ngân sách mới, các đội ngũ L2 sẽ phải tìm đến các quỹ đầu tư mạo hiểm để xin thêm vốn — và đi kèm với đó là các điều khoản khắc nghiệt hơn, chẳng hạn như token vesting dài hơn hoặc quyền phủ quyết của VC. Vậy, câu chuyện tiếp theo là gì? Tôi tin rằng cuộc chiến tiêu hao này sẽ kết thúc bằng sự tập trung hóa — chỉ một hoặc hai Layer 2 sống sót, và phần còn lại sẽ trở thành các “nạn nhân” bị sáp nhập hoặc biến mất. Nhưng sự tập trung hóa đó sẽ đến từ một yếu tố mà ít ai ngờ: không phải công nghệ tốt nhất, mà là khả năng chịu lỗ lâu nhất. Giống như trong chiến tranh, yếu tố quyết định là hậu cần và tài chính, không phải sức mạnh quân sự thuần túy. Base, với sự hậu thuẫn của Coinbase, có lợi thế lớn nhất. Arbitrum và Optimism, với quỹ kho bạc khổng lồ, có thể cầm cự thêm vài năm. zkSync Era, mặc dù có công nghệ mạnh, nhưng nguồn lực lại hạn chế hơn — nhiều khả năng họ sẽ phải hợp tác với một bên lớn hơn hoặc thay đổi chiến lược sang tập trung vào các ứng dụng cụ thể thay vì cố gắng chiếm lĩnh toàn bộ thị trường. Và đối với các nhà đầu tư tổ chức, chiến lược thông minh không phải là đặt cược vào một Layer 2 duy nhất, mà là “đầu tư theo index” vào toàn bộ lĩnh vực thông qua các quỹ chuyên biệt — giống như chiến lược của các quỹ đầu tư mạo hiểm đã áp dụng cho L1 và DeFi. Nhưng hãy nhớ rằng, một “câu chuyện thật” luôn có một góc khuất. Trong cuộc chiến này, người thắng cuộc thực sự có thể không phải là bất kỳ Layer 2 nào, mà là Ethereum — bởi vì tất cả hoạt động kinh tế trên các Layer 2 đều đóng góp phí L1 và tăng cường nhu cầu về block space. Mỗi giao dịch L2 được gửi lên L1 đều tạo ra doanh thu cho ETH. Nếu các Layer 2 càng đốt nhiều tiền để thu hút người dùng, họ càng làm phong phú thêm nền kinh tế mẹ. Đây là một nghịch lý: chiến tranh giữa các Layer 2 thực sự là một chiến thắng cho lớp nền tảng. Và khi một Layer 2 cuối cùng sụp đổ, tài sản của nó — nhà phát triển, người dùng, thanh khoản — sẽ chảy ngược trở lại Ethereum hoặc sang các Layer 2 còn lại, củng cố thêm sự thống trị của Ethereum. Câu hỏi còn lại là: liệu những người nắm giữ token của Layer 2 có chấp nhận hy sinh vì lợi ích lớn hơn không, hay họ sẽ bán tháo trước khi cuộc chiến kết thúc? Như thường lệ, câu chuyện vẫn còn đang viết.