Khi tôi còn là một nhà phân tích trẻ tuổi vào năm 2017, tôi đã từng nhìn vào biểu đồ giá của TheDAO 2.0 và tự hỏi: liệu một giao thức có thể thay thế một tổ chức? Câu trả lời đến nhanh chóng, và đó là một vụ tai nạn. Hôm nay, khi nhìn vào sự sụp đổ của KOSPI, cảm giác ấy lại ùa về. Là một người đã ở trong ngành này qua mọi mùa, tôi biết rằng những con số trên màn hình không chỉ là những con số—chúng là những câu chuyện, những nỗi đau, và trên hết, chúng là sự thật về thanh khoản.
KOSPI giảm 12% trong một ngày, sau đó thu hẹp còn 8,46%—và các phương tiện truyền thông gọi đó là sự ‘phục hồi’. Về mặt kỹ thuật, họ không sai. Nhưng với tư cách là một kẻ đã từng nhìn vào tro tàn của ICO và thấy ngọn lửa của DeFi, tôi biết rằng cái gọi là ‘sự phục hồi’ này chỉ là một cơn gió nhẹ trước cơn bão thực sự. Tưởng tượng bạn đang ở giữa một cơn bão thanh khoản, và ai đó nói với bạn rằng mưa đã tạnh vì chỉ còn 8,46% thôi. Trong thế giới blockchain, chúng tôi gọi đây là một ‘thoát hiểm tạm thời’ trước khi TVL sụp đổ hoàn toàn.
Đây là lúc sự thật xuất hiện. Bức tường chắn sóng của KOSPI là gì? Nó không phải là một giao thức phi tập trung, cũng không phải là một mạng lưới trung thực. Nó là một hệ thống tập trung, nơi mà mọi thứ đều phụ thuộc vào một vài người chơi lớn—như Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc hay chính phủ. Khi tôi còn audit các giao thức DeFi, tôi đã từng thấy một cấu trúc tương tự: một vài cá voi nắm giữ phần lớn thanh khoản. Khi họ rút lui, cả hệ thống sẽ sụp đổ. KOSPI không có smart contract để tự động điều chỉnh, và cũng không có một cộng đồng phi tập trung để giữ vững niềm tin. Tất cả đều phụ thuộc vào lòng tin vào một vài tổ chức, và khi lòng tin đó biến mất, mọi thứ sẽ vỡ vụn.
Phân tích dòng tiền trong cơn hoảng loạn là chìa khóa để hiểu điều này. ICO năm 2017 đã cho tôi thấy rằng thanh khoản là một ảo ảnh. Khi thị trường tăng, mọi người nghĩ rằng TVL là vô tận. Nhưng tôi, với kinh nghiệm đã từng mất 80% danh mục đầu tư của mình trong bear market, biết rằng thanh khoản là thứ đầu tiên biến mất khi mọi người hoảng loạn. Nhìn vào KOSPI, tôi thấy rõ ràng: những con cá voi đang rút lui. Họ không muốn kéo nhau xuống, nhưng họ cũng không muốn mắc kẹt. Kết quả là một sự điều chỉnh giả dối, một sự ‘ổn định’ tạm thời trước khi sự thật về nền kinh tế hiện ra—sự thật về một ngành công nghiệp bán dẫn đang yếu đi và một hệ thống tài chính không có sự bảo vệ của phi tập trung.
Nghe có vẻ phản trực giác phải không? Ai đó sẽ nói rằng việc thu hẹp từ 12% xuống 8,46% là một dấu hiệu tích cực. Nhưng đối với tôi, đó là một sự tương phản kỳ lạ: mọi người ăn mừng vì một vết thương ít nghiêm trọng hơn, trong khi vết thương vẫn chưa được chữa lành. Trong thế giới DeFi, khi một giao thức mất đi 12% TVL và sau đó ổn định ở mức -8,46%, tôi không gọi đó là một sự phục hồi. Tôi gọi đó là một giai đoạn trước khi sự đầu hàng xảy ra. Bởi vì khi bạn mất đi thanh khoản thực sự, không có sự quay trở lại. Chỉ có một sự suy giảm chậm hơn, hoặc một sự sụp đổ nhanh chóng.
Tôi nhìn vào KOSPI và thấy nó như một giao thức đang gặp rủi ro. Samsung và SK Hynix, những dự án lớn nhất, đang giảm mạnh. Đối với tôi, đây là một tín hiệu cho thấy nền tảng của nền kinh tế Hàn Quốc—ngành bán dẫn—đang bị thử thách. Nhưng khác với một giao thức blockchain, KOSPI không thể fork để thay đổi cơ chế đồng thuận. Nó không thể yêu cầu một hard fork để giải quyết vấn đề. Nó phải dựa vào sự can thiệp của con người, và đó là nơi mà sự phi tập trung có một lợi thế rõ ràng. Trong thế giới phi tập trung, bạn có thể thay đổi mã nguồn. Trong thế giới tập trung, bạn chỉ có thể hy vọng.
Tôi không tin vào sự can thiệp của chính phủ. Tôi đã nhìn thấy những gì xảy ra khi các tổ chức cố gắng kiểm soát thị trường: họ chỉ tạo ra một sự đột biến giả tạo trước khi sự thật xuất hiện. Nếu tôi là người đang đứng ngoài, tôi sẽ nói với bạn rằng sự đầu hàng thực sự vẫn chưa xảy ra. Cơn bão đã đến, nhưng nó chỉ đang tập trung lại sức mạnh. Và khi nó tấn công, KOSPI sẽ mất đi một phần lớn giá trị của nó, không chỉ là 12%.
Đối với tôi, bài học của KOSPI là một lời nhắc nhở về những gì thị trường tăng che giấu. Khi mọi người nói về TVL và APY cao, họ thường quên rằng sự thật là thanh khoản chỉ có giá trị khi nó được tin tưởng. Khi niềm tin biến mất, thanh khoản chỉ là một ảo ảnh. Và khi ảo ảnh biến mất, những gì còn lại chỉ là những dòng code—hoặc những con số trên một màn hình—mà thôi.
Tôi sẽ kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi, như tôi vẫn thường làm: Liệu KOSPI có tìm thấy một ‘ngọn lửa mới’ từ đống tro tàn của nó, hay nó chỉ là một giao thức không thể nâng cấp, đang chờ đợi sự thay thế? Trong thế giới phi tập trung, chúng tôi gọi những giao thức như vậy là ‘dead code’—và chúng tôi không tin tưởng chúng lâu