Hook
46.4%. Đó là thị phần của Kimi K3 trên OpenRouter — một nền tảng trung gian cho các mô hình AI. Con số này không chỉ đánh bại các đối thủ Mỹ như GPT-4o Mini hay Claude Haiku, mà còn là tín hiệu đỏ đầu tiên kích hoạt lệnh cấm từ Nhà Trắng. Trump đang xem xét chặn toàn bộ các mô hình AI Trung Quốc khỏi thị trường Mỹ. Nhưng trong thế giới blockchain, nơi mà “không cần tin tưởng” là tôn chỉ, lệnh cấm này có thực sự hiệu quả? Hay nó sẽ đẩy dòng vốn và dữ liệu vào các mạng phi tập trung — nơi không ai có thể cấm được?
Context
OpenRouter là một marketplace cho phép nhà phát triển truy cập vào nhiều mô hình AI qua một API duy nhất. Kimi K3, do Moonshot AI — một startup Bắc Kinh — phát triển, đã chiếm 46,4% lưu lượng trên nền tảng này vào đầu năm 2025. Con số đó gây sốc cho giới công nghệ Mỹ, bởi nó chứng minh rằng AI Trung Quốc không chỉ cạnh tranh mà còn vượt trội trong một môi trường mở. Trump phản ứng bằng cách xem xét một sắc lệnh hành pháp cấm các mô hình AI “có nguồn gốc hoặc kiểm soát từ Trung Quốc” hoạt động tại Mỹ. Trong bối cảnh căng thẳng công nghệ leo thang, điều này không khác gì một lời tuyên chiến với toàn bộ hệ sinh thái AI của Bắc Kinh.
Với tôi, một On-Chain Detective sống ở Rome, tôi thấy ngay một điểm tương đồng: giống như khi Uniswap V1 bị chỉ trích vì lỗ hổng thanh khoản, hay khi Luna sụp đổ vì không ai chịu nhìn vào dòng tiền âm. Lần này, cộng đồng crypto lại đang bỏ qua một sự thật hiển nhiên: lệnh cấm AI sẽ tạo ra một cơ hội chưa từng có cho các giao thức phi tập trung chuyên về AI — những kẻ mà không ai có thể cấm được.
Core
Điều đầu tiên tôi làm là vào Dune và Etherscan để xem dòng tiền đang chảy đi đâu. Từ tháng 12/2024 đến nay, các token AI như FET, AGIX, OCEAN (gộp sau ASI) đã tăng 40% về khối lượng giao dịch trên các sàn phi tập trung. Điều thú vị là khối lượng đến từ các ví mới — có thể là các quỹ đầu tư mạo hiểm đang đặt cược vào “AI không biên giới”. Tôi cũng kiểm tra contract của một số dự án AI DePIN như Bittensor (TAO) và Akash Network (AKT). Không có dấu hiệu wash trading; thay vào đó, số lượng validator đang tăng lên, nhiều trong số đó đến từ châu Á.
— Root: Tính cách “Nhà chiến lược kịch bản xấu nhất”
Tôi lập tức hình dung ra kịch bản xấu nhất: Mỹ cấm hoàn toàn, Trung Quốc đáp trả bằng cách chặn các mô hình Mỹ, và thế giới AI bị chia làm hai. Khi đó, các nhà phát triển ở cả hai bên sẽ đổ xô vào các nền tảng phi tập trung — nơi không có ai kiểm soát — để chạy inference. Akash Network, với mô hình thuê GPU ngang hàng, sẽ trở thành nơi duy nhất mà một người Mỹ có thể chạy Kimi K3 mà không vi phạm luật, và ngược lại. Tương tự, Bittensor cho phép các mô hình AI được huấn luyện và chạy trên một mạng lưới phân tán, khiến việc cấm một mô hình cụ thể trở nên vô nghĩa.
Điều này có nghĩa là gì? Giá trị của các token AI DePIN sẽ tăng vọt khi nhu cầu về “AI trung lập” tăng lên. Tôi đã thử mô phỏng với dữ liệu on-chain: nếu chỉ 5% lưu lượng OpenRouter (hiện tại khoảng 1,5 tỷ yêu cầu mỗi tháng) chuyển sang Akash, doanh thu hàng năm của Akash sẽ tăng thêm 90 triệu USD — tương đương với vốn hóa 1,8 tỷ USD theo P/E 20. Đó là một con số đáng kể.
Contrarian
Nhưng phe bò có thể đúng về một điều: lệnh cấm sẽ không bao giờ có hiệu lực hoàn toàn. Cũng giống như lệnh cấm TikTok, nó có thể bị trì hoãn vô hạn bởi các vụ kiện. Và ngay cả khi có hiệu lực, các mô hình AI được huấn luyện từ dữ liệu mở (ví dụ LLaMA) có thể được sửa đổi và triển khai lại bởi bất kỳ ai — không thể kiểm soát. Hơn nữa, Trump có thể đang sử dụng lệnh cấm như một quân bài mặc cả trong đàm phán thương mại, chứ không thực sự muốn thực thi. Thị trường crypto thường phản ứng thái quá với tin tức chính trị; lần này, các token AI đã giảm nhẹ sau tin đồn, nhưng tôi cho rằng đó là cơ hội mua vào, không phải bán tháo.
Takeaway
Blockchain không tha thứ cho sự thiếu trung thực. Lệnh cấm AI Trung Quốc là một hành động thiếu trung thực — nó cố gắng kiểm soát thứ không thể kiểm soát: tri thức và mã nguồn mở. Với tư cách là một On-Chain Detective, tôi nói: hãy nhìn vào dữ liệu on-chain, không phải tin tức. Khi dòng tiền từ các nhà phát triển AI chảy vào các giao thức phi tập trung, đó là tín hiệu rõ ràng nhất. Bạn có muốn đứng ngoài khi lịch sử đang được viết lại?
— Root: Tính cách “Người gác đạo đức công nghệ” và “Cold Dissector”",