Tôi nhận được một tin nhắn từ một đồng nghiệp cũ: "Jane Fraser đang đòi sửa CLARITY Act. Mày nghĩ sao?"
Câu hỏi ấy khiến tôi dừng tay khỏi dòng code đang debug. Một CEO của ngân hàng lớn nhất nước Mỹ, người phụ nữ quyền lực nhất Phố Wall, đang can thiệp trực tiếp vào luật định nghĩa token. Đây không phải là một bản tin thông thường. Đây là tín hiệu cho thấy cuộc chơi đã chuyển từ sân sau của các coder sang bàn họp của hội đồng quản trị.
Pull rug hay pull request? Tôi nghiêng về pull request, nhưng là một pull request có ký quỹ hàng tỷ đô la.
Context: CLARITY Act là gì và tại sao nó khiến các ngân hàng mất ngủ?
CLARITY Act (Clarity for Digital Tokens Act) về cơ bản là một nỗ lực lập pháp nhằm trả lời câu hỏi muôn thuở: token này là hàng hóa hay chứng khoán? Nghe có vẻ khô khan, nhưng nó quyết định ai được phép chơi, chơi như thế nào, và phải trả bao nhiêu tiền để chơi.
Hiện tại, SEC và CFTC đang kéo co về thẩm quyền. Mỗi vụ kiện (Ripple, Coinbase) đều tạo ra tiền lệ nhưng không giải quyết được gốc rễ. Các ngân hàng như Citigroup đứng bên lề, nhìn vào mớ hỗn độn ấy và tự hỏi: "Liệu chúng tôi có nên nhảy vào không?" Câu trả lời hiện tại là: không, trừ khi luật chơi được viết lại.
Jane Fraser, CEO của Citigroup, vừa công khai thúc đẩy sửa đổi CLARITY Act. Bà không chỉ nói "chúng tôi muốn tham gia", bà nói "hãy cẩn thận với hậu quả không mong muốn". Đó là một cách nói ngoại giao để bảo: "Nếu các ông làm luật ngu ngốc, chúng tôi sẽ gánh hậu quả, và rồi các ông cũng sẽ gánh theo."
Core: Phân tích từ góc nhìn của một kỹ sư giao thức
Tôi đã từng audit hợp đồng ICO năm 2017. Tôi đã thấy những dòng code tệ đến mức nào khi không có khung pháp lý. Và tôi cũng đã thấy những dự án tốt bị chôn vùi vì sợ hãi pháp lý. CLARITY Act, nếu được thông qua, sẽ tạo ra một khuôn khổ. Nhưng khuôn khổ ấy được viết bởi ai? Nếu nó được viết bởi các lobbyist của ngân hàng, nó sẽ giống như một cái lồng son để nhốt crypto vào chuồng cũ.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, điều khiến tôi lo lắng nhất là khả năng luật pháp can thiệp vào cấp độ giao thức. Hãy tưởng tượng: CLARITY Act yêu cầu mọi token phải có cơ chế KYC/AML nhúng trong smart contract. Điều đó nghe có vẻ an toàn, nhưng nó phá hủy tính không cần cấp phép. Một smart contract có KYC là một smart contract có cửa hậu. Và cửa hậu đó, trong tay ngân hàng, sẽ trở thành công cụ kiểm soát, không phải bảo vệ.
Một đồng token không có mã nguồn mở cũng giống như một ngân hàng không có kiểm toán.
Tôi đã từng phân tích cơ chế đồng thuận DPoS của EOS.IO. Tôi tìm ra ba lỗ hổng. Một trong số đó liên quan đến khả năng một nhóm nhỏ các nhà sản xuất khối thao túng mạng lưới. Nếu CLARITY Act trao quyền cho các ngân hàng trở thành những người xác thực chính, chúng ta sẽ tái tạo lại chính xác vấn đề đó: một hệ thống phi tập trung trên danh nghĩa, nhưng tập trung quyền lực trong tay một vài tổ chức.
Tôi cũng thấy một cơ hội. Khi luật rõ ràng, các dự án thực sự có giá trị có thể tập trung vào công nghệ thay vì lo lắng về việc bị kiện. Nhưng cơ hội đó chỉ đến nếu luật được viết bởi những người hiểu công nghệ, không chỉ bởi những người hiểu tài chính. Fraser hiểu tài chính, nhưng bà có hiểu rằng một token ERC-20 có thể được fork và sử dụng cho mục đích khác? Có hiểu rằng việc thêm một dòng code KYC có thể làm tăng gas fee lên gấp đôi?
Contrarian: Tại sao việc ngân hàng tham gia có thể là một cái bẫy?
Đa số mọi người sẽ reo hò: "Cuối cùng thì crypto cũng được chấp nhận!" Nhưng tôi thấy một góc tối. Các ngân hàng không muốn crypto phi tập trung. Họ muốn một phiên bản crypto có kiểm soát, nơi họ là người giữ chìa khóa. Họ muốn trở thành gatekeeper của một hệ thống vốn được thiết kế để không có gatekeeper.
Hãy nhìn vào lịch sử: Khi các ngân hàng lớn tham gia vào một thị trường mới, họ thường mang theo các quy tắc của họ, và cuối cùng biến thị trường đó thành một bản sao của hệ thống cũ. Thị trường chứng khoán từng là nơi giao dịch tự do, giờ đây bị bóp nghẹt bởi các quy định. Nếu CLARITY Act được sửa theo hướng có lợi cho ngân hàng, chúng ta sẽ thấy các token được phát hành chỉ dành cho khách hàng giàu có, với các yêu cầu xác minh danh tính phức tạp, và các giao dịch bị giám sát.
Khi luật pháp bắt kịp công nghệ, thường là nó đã chậm một bước, nhưng lần này có thể là nó đang đi trước để bịt lỗ hổng.
Tôi cũng lo ngại về hiệu ứng "đạo đức rủi ro" (moral hazard). Nếu các ngân hàng được phép tham gia vào thị trường tiền mã hóa với một lớp bảo vệ đặc biệt từ luật pháp, họ sẽ chấp nhận rủi ro lớn hơn, biết rằng chính phủ sẽ cứu họ nếu mọi thứ sụp đổ. Trong khi đó, các dự án phi tập trung, không có lobby, sẽ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn. Đó là một sân chơi không công bằng.
Takeaway: Câu hỏi cho tương lai
Tôi đã dành 8 tháng trong bear market 2022 để nghiên cứu zk-SNARKs. Tôi tin rằng công nghệ bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) có thể giải quyết bài toán quyền riêng tư và tuân thủ cùng lúc. Nhưng công nghệ chỉ là một phần. Phần còn lại là ý chí chính trị.
Liệu CLARITY Act có thực sự mang lại sự rõ ràng, hay chỉ là một lớp sơn mới cho cùng một bức tường cũ? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào việc các kỹ sư giao thức như chúng ta có sẵn sàng đọc từng dòng mã của luật mới, hay chỉ nhìn vào bề mặt của nó.
Tôi sẽ theo dõi pull request này. Và tôi hy vọng nó không phải là một rug pull khác.