Hook
7 ngày trước, giá blob trên Ethereum chạm 1 wei. 1 wei. Rẻ hơn cả một ly cafe ở Riyadh. Nhưng tôi không vội mừng. Tôi mở Etherscan, kiểm tra blob fill rate. Kết quả: 23% room trống. Điều đó có nghĩa là chưa ai chen lấn. Nhưng nếu tăng trưởng rollup giữ nguyên tốc độ 15% mỗi tháng, room trống sẽ về 0 trong vòng 14 tháng. Tôi đã thấy kịch bản này trước đây. Năm 2020, Uniswap V2 pool thanh khoản đầy nhanh hơn tôi tưởng. DeFi Summer tràn vào, và impermanent loss đến trong im lặng. Lần này, blob là thanh khoản mới.
Context
Dencun upgrade mang Proto-Danksharding (EIP-4844) vào tháng 3/2024. Mục tiêu: giảm phí L2 bằng cách tạo ra một không gian dữ liệu tạm thời – blob – riêng cho rollup. Mỗi blob chứa ~128 KB dữ liệu, và mỗi block Ethereum có thể chứa tối đa 6 blob (ban đầu là 3, sau được nâng lên 6). Trước Dencun, L2 phải đăng dữ liệu lên calldata, đắt hơn gấp 10 lần. Blob là giải pháp. Và nó hoạt động. Phí L2 giảm 90% sau upgrade. Arbitrum, Optimism, Base, ZkSync - tất cả đều hưởng lợi.
Nhưng có một vấn đề: blob có giới hạn. Tổng dung lượng blob mỗi ngày: ~6 blob/block 7200 block/ngày 128 KB = 5.5 GB. Nghe có vẻ nhiều. Nhưng với tốc độ tăng trưởng hiện tại, con số đó sẽ không còn xa. Dữ liệu từ Dune Analytics cho thấy blob fill rate tăng từ 20% lên 70% trong 6 tháng. Nếu trend tiếp diễn, bão hòa sẽ đến trước cuối 2025.
Core
Tôi tự xây dựng mô hình dự báo. Dùng 3 kịch bản:
- Kịch bản bull: tăng trưởng 20%/tháng (giống DeFi Summer). Bão hòa trong 9 tháng. Phí blob tăng từ 1 wei lên 200 wei, kéo phí L2 tăng 80%.
- Kịch bản base: 15%/tháng (hiện tại). Bão hòa trong 14 tháng. Phí L2 tăng 50%.
- Kịch bản bear: 5%/tháng (thị trường giảm). Bão hòa vẫn đến trong 24 tháng. Phí L2 tăng 20%.
Không có kịch bản nào giữ phí blob ở 1 wei mãi mãi. Nguồn cung blob cố định, cầu tăng. Đó là bài học cơ bản: giá cả phản ánh scarcity.
Tôi kiểm tra thêm dữ liệu volume L2. Tổng TPS của tất cả rollup đã vượt 300 (tính đến tháng 9/2024). Blob room tiêu thụ tương ứng. Base dẫn đầu với 40% blob usage. Arbitrum 25%. Optimism 20%. ZkSync 10%. Còn lại là các L2 nhỏ. Nếu Base tiếp tục mở rộng một mình, nó có thể chiếm 60% blob trong vòng 6 tháng. Điều đó tạo ra bottleneck.
Tôi nhớ lại năm 2021, khi NFT floor price crash sau khi tôi kiểm tra metadata trên IPFS. Tôi phát hiện một NFT bị thay đổi link ảnh. Nhưng lúc đó, ai cũng nghĩ NFT là tương lai. Giống như bây giờ, ai cũng nghĩ blob rẻ là vĩnh viễn. Tôi không tin.
Contrarian
Số đông đang nghĩ: “Blob sẽ luôn rẻ vì Ethereum có thể tăng số blob mỗi block.” Có thể. Nhưng việc tăng blob count yêu cầu hard fork. Các nhà phát triển Ethereum đã đề xuất tăng lên 8 blob trong Pectra upgrade (dự kiến Q1 2025). Nhưng ngay cả 8 blob cũng chỉ kéo dài thời gian thêm 6-8 tháng trước khi bão hòa. Và mỗi lần tăng đều phải cân bằng với chi phí validation – nhiều blob hơn làm tăng tải cho node, gây nguy cơ tập trung hóa.
Một góc nhìn khác: “Rollup sẽ chuyển sang validium hoặc các giải pháp khác nếu blob đắt.” Có thể ở dài hạn, nhưng ngắn hạn, việc chuyển đổi tốn kém và rủi ro bảo mật. Hầu hết rollup đều muốn giữ security của Ethereum, vì thế blob là lựa chọn ưu tiên.
Tôi đã thấy kịch bản này trước đây. Năm 2022, bear market đến, nhiều người nghĩ mình an toàn vì đã cắt lỗ sớm. Nhưng tôi mất 20 ETH vì không trailing stop kịp. Sự tự tin thái quá là kẻ thù.
Takeaway
Blob room đang hẹp dần. Phí L2 có thể tăng gấp đôi trong vòng 2 năm. Điều đó không có nghĩa là rollup chết, nhưng nó định hình lại chiến lược giao dịch của bạn. Nếu bạn đang yield farming trên L2, hãy tính đến chi phí blob trong PnL của bạn. Nếu bạn đang hold token liên quan đến L2, hãy hỏi: giao thức này có chuẩn bị cho kịch bản blob đắt không? Dữ liệu nói, cảm xúc câm.
Từ góc nhìn của một người đã audit code token Status từ năm 2017, tôi chỉ nói: kiểm tra dữ liệu trước khi tin vào câu chuyện. Blob rẻ là một câu chuyện. Sự bão hòa là toán học.
Câu hỏi cuối: Khi blob đầy, ai sẽ trả tiền — bạn hay giao thức của bạn?
