60 MW của Zcash: Cột mốc khai thác hay trò chơi thông tin?

Trong thị trường giá xuống, mỗi tín hiệu tích cực đều bị khuếch đại. Hôm qua, một dòng tweet từ Barry Silbert, người sáng lập DCG, tuyên bố rằng hoạt động khai thác Zcash đã đạt mốc 60 MW điện năng. Không có tọa độ, không có hóa đơn tiền điện, không có địa chỉ trang trại, không có số máy đào. Chỉ có một con số trần trụi. Với một người đã dành 25 năm trong ngành tài sản số, tôi nhìn thấy hai khả năng: hoặc đây là một thông báo kỹ thuật thực sự bị trình bày một cách tệ hại, hoặc đây là một thông điệp được thiết kế cho thị trường, không phải cho kỹ sư. Lỗ hổng lớn nhất là tin rằng không có lỗ hổng. Zcash không phải là một dự án nhỏ. Ra mắt năm 2016, đây là một trong những blockchain đầu tiên ứng dụng zk-SNARKs để tạo ra giao dịch riêng tư. Giao thức này cho phép người dùng lựa chọn tạo 'giao dịch trong suốt' hoặc 'giao dịch được bảo vệ'. Với các nhà quản lý, Zcash trông thân thiện hơn Monero vì nó có cơ chế 'view key', cho phép chủ sở hữu tiết lộ lịch sử giao dịch của mình cho bên thứ ba. Nhưng sự thân thiện này không giúp Zcash tránh khỏi sự suy giảm về giá trị và sự chú ý trong nhiều năm. Người đứng sau thông báo là ai? Barry Silbert không phải là một người quan sát vô tư. DCG, công ty của ông, từng sở hữu Genesis, một trong những tổ chức cho vay tiền mã hoá lớn nhất trước khi sụp đổ vào tháng 1/2023. Hậu quả là một chuỗi các vụ kiện từ các chủ nợ và cáo buộc gian lận. Fortitude, công ty được cho là đang vận hành mỏ Zcash, được mô tả là 'được DCG hậu thuẫn'. Vậy thực chất, chúng ta đang nghe từ một người có lợi ích trực tiếp, quảng bá cho một công ty do chính hệ sinh thái của ông ta hậu thuẫn. Đây không phải là một báo cáo độc lập, mà là một thông cáo nội bộ. Hãy đi sâu vào con số 60 MW. Một megawatt không phải là một đơn vị đo lường sản lượng khai thác; nó là một đơn vị đo lường công suất điện. Giống như việc nói rằng bạn có một chiếc ô tô với động cơ 600 mã lực, nhưng không cho biết nó chạy được bao xa hay tiêu thụ bao nhiêu nhiên liệu. 60 MW là công suất đầu vào, không phải hash rate đầu ra. Để hiểu được tác động của nó, tôi cần biết loại máy đào, hiệu suất năng lượng của Equihash, tỷ lệ vận hành, độ khó hiện tại của mạng và giá điện. Nhưng ngay cả với dữ liệu còn thiếu, tôi có thể tính một vài con số thô. 60.000 kW, hoạt động 24/7 trong một năm, tiêu thụ khoảng 525.600 MWh. Với mức giá điện công nghiệp trung bình ở Mỹ là 0,05 USD/kWh, chi phí điện hàng năm lên tới 26,3 triệu USD. Trong khi đó, số vốn đầu tư cho trung tâm dữ liệu chỉ là 4,7 triệu USD. Đây là một sự lệch pha kinh khủng: một khoản đầu tư 4,7 triệu USD để gánh một hoá đơn điện 26 triệu USD mỗi năm. Với cơ cấu đó, dự án chỉ có thể tồn tại nếu ZEC được bán với giá đủ cao, hoặc nếu doanh nghiệp này có một nguồn điện gần như miễn phí. Nếu không, 'cột mốc' này sẽ sụp đổ dưới sức nặng của chi phí vận hành. Tôi nhớ lại một nguyên tắc trong tài chính doanh nghiệp, một nguyên tắc mà nhiều người tham gia thị trường tiền mã hoá bỏ qua: chi phí đầu tư ban đầu không quan trọng bằng chi phí vận hành. Một nhà máy có chi phí xây dựng thấp nhưng sử dụng nhiên liệu đắt sẽ phá sản nhanh hơn một nhà máy có chi phí xây dựng cao nhưng vận hành rẻ. Ở đây, 4,7 triệu USD là rất nhỏ so với chi phí vận hành hàng năm. Nếu đây là một doanh nghiệp thực sự, nó cần huy động hàng chục triệu USD để trang trải chi phí điện trong vài tháng đầu, trước khi máy đào được lắp đặt hoàn chỉnh và có doanh thu. Nếu DCG chỉ rót 4,7 triệu USD, con số đó không đủ để đưa 60 MW vào hoạt động. Hãy kiểm tra thêm một khía cạnh khác. Người khai thác không giữ ZEC lâu dài. Họ bán ZEC để trả tiền điện, trả lương, bảo trì, và mua thiết bị mới. Nếu 60 MW chạy hết công suất, nó sẽ tạo ra một lượng ZEC đáng kể mỗi ngày, tạo áp lực bán lên thị trường. Với một đồng coin có thanh khoản mỏng như ZEC, áp lực này có thể lớn hơn nhiều so với những gì các nhà đầu tư bán lẻ tưởng tượng. Khi bạn nghe tin 'một công ty lớn đang khai thác Zcash', theo bản năng, bạn nghĩ đó là tín hiệu tốt. Nhưng theo quan điểm dòng tiền, đó là một tín hiệu về nguồn cung tăng thêm. Trừ khi có dòng vốn mới mua ZEC tương ứng, giá sẽ bị kìm hãm. Điều này không có gì mới. Ngành khai thác Bitcoin đã trải qua điều này nhiều lần. Mỗi khi một công ty khai thác lớn công bố số liệu mở rộng, giá BTC thường không phản ứng tích cực, vì thị trường hiểu rằng những cỗ máy này sẽ phải bán Bitcoin để trang trải chi phí. Vậy tại sao với Zcash, cộng đồng lại vội tin điều ngược lại? Có lẽ vì khát khao tìm kiếm tin tốt trong một thị trường giá xuống. Bây giờ, hãy nói về con số 4,7 triệu USD. Nếu bạn xây dựng một trung tâm dữ liệu 60 MW từ đầu, chi phí sẽ không chỉ là 4,7 triệu USD. Hệ thống điện cao thế, máy biến áp, hệ thống làm mát, mái che, hệ thống an ninh, chi phí xin phép và đường dây kết nối... Những hạng mục này thường đưa chi phí lên hàng chục triệu USD. Vậy 4,7 triệu USD có thể là chi phí mua một phần thiết bị, hoặc là chi phí thuê lại một nhà kho có sẵn, hoặc là sự khởi đầu cho một dự án lớn hơn nhiều. Nhưng nếu nó thực sự là toàn bộ vốn đầu tư, thì công suất 60 MW là không tưởng. Sự vô lý này là một dấu hiệu cho thấy thông báo có thể được thổi phồng. Trong một cuộc kiểm toán, sự thiếu nhất quán thường là nơi tôi tìm ra lỗ hổng. Khi một dự án cung cấp một con số không phù hợp với các giả định cơ bản, tôi đặt câu hỏi: con số đó đến từ đâu? Ai tính toán? Tại sao họ không cung cấp các phép tính? Với thông báo 60 MW và 4,7 triệu USD, sự thiếu nhất quán là rõ ràng. Người ta thường thao túng số liệu để phục vụ câu chuyện, không phải để mô tả hiện thực. Có một mối quan tâm khác mang tính hệ thống. Zcash có tổng hash rate nhỏ hơn rất nhiều so với Bitcoin. Một thực thể kiểm soát 60 MW điện có thể chiếm một phần lớn hash rate toàn mạng. Nếu đó là một nhóm khai thác tập trung, rủi ro tấn công 51% sẽ tăng lên. Các nhà phân tích bảo mật đã nhiều lần cảnh báo rằng các mạng PoW nhỏ rất dễ bị tấn công khi giá token thấp và hash rate giảm. Một công ty khai thác lớn có thể không có ý định tấn công mạng, nhưng sự tập trung hạ tầng có thể tạo ra một điểm yếu: nếu công ty đó bị chính phủ buộc ngừng hoạt động, hoặc bị tấn công mạng, toàn bộ hash rate của Zcash có thể sụt giảm nghiêm trọng, làm mất an toàn cho các giao dịch. Hãy tưởng tượng nếu Fortitude nằm ở một khu vực có quy định về khai thác chặt chẽ. Một vụ kiện, một lệnh đóng cửa, hoặc một sự cố về lưới điện cũng có thể thay đổi hoàn toàn cục diện. Với Zcash, không có một nhóm khai thác lớn nào đóng vai trò 'bà đỡ'. Sự phụ thuộc vào một thực thể duy nhất là một vấn đề an ninh đối với blockchain, dù quy mô nhỏ. Động cơ của DCG và Barry Silbert cũng đáng được xem xét dưới góc độ lịch sử. Khi tôi phát hiện lỗ hổng bầu cử EOS vào năm 2017, tôi đã viết một báo cáo dài 15 trang và gửi thẳng cho Dan Larimer. Phản hồi ban đầu là sự im lặng. Vài tháng sau, lỗ hổng đó bị khai thác. Tôi nhận ra rằng, trong ngành này, sự im lặng có thể là một dạng phủ nhận. Khi một người có quyền lực không giải thích được chi tiết, họ thường dùng một thông báo lớn để làm lu mờ câu hỏi. Việc công bố một con số như 60 MW có thể nhằm mục đích tạo ra một câu chuyện tích cực, đánh lạc hướng khỏi những câu hỏi khó về tình trạng của DCG. Từ góc độ kỹ thuật, tôi cũng muốn hỏi: dữ liệu on-chain xác nhận điều này ở đâu? Nếu một trang trại 60 MW bắt đầu khai thác, hash rate của Zcash sẽ tăng lên. Sự tăng hash rate có thể quan sát trực tiếp. Tôi có thể mở một block explorer và so sánh độ khó của mạng trong ba tháng qua. Nếu không có sự thay đổi tương ứng, thì 60 MW hoặc là chưa được bật, hoặc là chỉ là một dự án trên giấy. Nhưng không có mốc thời gian trong tuyên bố của Barry, nên tôi không thể đối chiếu. Đây chính là vấn đề với những thông báo 'mốc' mà không có không gian và thời gian: chúng là những khẳng định không thể kiểm chứng. So với các đồng privacy coin khác, Zcash đang ở một vị trí khó khăn. Monero có một cộng đồng trung thành và tính ẩn danh mặc định. Các dự án mới như Aleo, Secret Network hay Firo cũng đang tranh giành sự chú ý. Trong khi đó, Zcash vẫn phải vật lộn với câu chuyện 'founder reward' từ những ngày đầu, và các câu hỏi về vai trò của Electric Coin Company. Một trung tâm khai thác không giải quyết được vấn đề phát triển ứng dụng, không tạo ra người dùng mới, không cải thiện thanh khoản. Nó chỉ đơn giản là tăng thêm một yếu tố sản xuất: điện năng. Điều này dẫn tôi đến một kết luận quan trọng: ngay cả khi cột mốc 60 MW là hoàn toàn chính xác, nó không tự động chuyển hóa thành giá trị cho ZEC. Mối quan hệ giữa chi phí khai thác và giá token không phải là tuyến tính. Có những giai đoạn giá token thấp hơn chi phí khai thác cận biên của phần lớn thợ mỏ, và giá vẫn tiếp tục giảm. Có những giai đoạn chi phí khai thác cao, nhưng giá cũng giảm vì nhu cầu yếu. Nền kinh tế khai thác là một tín hiệu, nhưng nó chỉ là một tín hiệu trong vô số các tín hiệu khác. Vậy góc nhìn phản trực giác của tôi là gì? Đó là: cột mốc 60 MW có thể là một đòn tấn công cạnh tranh hơn là một hành động đầu tư lạc quan. Bằng cách đưa một lượng lớn hash rate vào mạng, một thực thể có quy mô lớn có thể khiến độ khó tăng cao, buộc các thợ mỏ nhỏ và kém hiệu quả rời bỏ. Khi họ rời bỏ, thực thể lớn hơn có thể thâu tóm thêm thị phần, củng cố sự thống trị. Điều này không cần phải có một dự đoán tăng giá. Nó chỉ cần một lợi thế về chi phí. Nếu Fortitude sở hữu các máy đào mới có hiệu suất cao và một hợp đồng điện giá rẻ, họ có thể tồn tại trong khi các đối thủ nhỏ lẻ bị bóp nghẹt. Và khi mạng lưới bị kiểm soát bởi một thực thể, các quyết định khai thác sẽ trở nên tập trung, ảnh hưởng đến bản chất phi tập trung của Zcash. Thêm một tình huống trớ trêu: sự thành công của Fortitude lại có thể là thất bại của Zcash. Nếu một công ty kiểm soát 51% hash rate, họ có khả năng kiểm duyệt giao dịch, tổ chức lại các khối, hoặc thậm chí đảo ngược các giao dịch. Ngay cả khi họ không làm điều đó, sự tồn tại của một thực thể chi phối mạng lưới sẽ khiến các nhà giao dịch và người dùng nghi ngờ về tính an toàn. Trong một mạng lưới nhỏ, niềm tin là tài sản quý giá nhất. Khi niềm tin sụp đổ, giá token sẽ sụp đổ theo. Hãy nhìn vào các con số hiện tại của Zcash. Tổng hash rate của Zcash, tùy thời điểm, chỉ tương đương một phần nhỏ của các mạng lớn. Nếu 60 MW là công suất điện của riêng Fortitude, đó có thể là một phần rất lớn trong tổng công suất khai thác của Zcash. Nếu tin này được xác nhận, nó đáng báo động hơn là đáng mừng. Và nếu nó không được xác nhận, nó chỉ là một thông báo gây hiểu lầm. Tôi không nói rằng Barry Silbert cố tình nói dối. Tôi nói rằng ngành công nghiệp này có một căn bệnh: sử dụng các mốc công suất để tạo cảm giác đà phát triển. Căn bệnh đó đã xuất hiện từ thời kỳ ICO, khi các dự án công bố 'đối tác chiến lược' và 'quỹ đầu tư hàng triệu USD' để thu hút sự chú ý. Thực tế, nhiều đối tác đó chỉ là một dòng chữ trên website. Cột mốc 60 MW có thể cũng nằm trong nhóm đó: một con số để tạo ra một tiêu đề, không phải một hiện thực có thể kiểm chứng. Nếu tôi là một nhà đầu tư ZEC, tôi sẽ không mua dựa trên tin này. Tôi sẽ hỏi: Fortitude đã khai thác được bao nhiêu ZEC? Tổng hash rate của họ là bao nhiêu? Chi phí điện họ đang trả là bao nhiêu? Họ có ký hợp đồng mua bán điện dài hạn không? Ai là người vận hành? Họ có kinh nghiệm gì? Và quan trọng nhất: tại sao một công ty có quy mô như vậy không công bố một báo cáo chi tiết, mà chỉ để cho ông chủ của một công ty đầu tư tweet? Trong một thị trường giá xuống, sự sống còn là ưu tiên hàng đầu. Những người chơi lớn có thể tận dụng thời điểm này để mở rộng thị phần với chi phí thấp. Nhưng với các nhà đầu tư cá nhân, điều này không có nghĩa là tài sản của họ sẽ tăng giá. Ngược lại, họ có thể phải đối mặt với áp lực bán từ chính những 'cá voi' mới. Vì vậy, điều khôn ngoan là nhìn vào dữ liệu, không phải lời nói. Ở cấp độ pháp lý, privacy coin đang bị siết chặt trên toàn cầu. Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc và nhiều nước châu Âu từng có những động thái hạn chế hoặc loại bỏ privacy coin khỏi các sàn giao dịch. Zcash, dù có view keys, vẫn nằm trong vùng nguy hiểm. Một trung tâm khai thác 60 MW là một tài sản hữu hình. Nếu cơ quan quản lý quyết định rằng khai thác privacy coin vi phạm quy định, họ có thể tịch thu hoặc ngừng hoạt động trung tâm. Điều đó tạo ra rủi ro địa chính trị mà một dòng tweet không thể xua tan. Mỗi khi một nhà đầu tư hỏi tôi về ZEC, tôi nói rằng hãy nhìn vào dòng tiền. Khai thác là một doanh nghiệp bán tài nguyên. Bạn bán điện năng, biến nó thành ZEC, rồi bán ZEC lấy tiền pháp định. Lợi nhuận của bạn là phần chênh lệch giữa giá ZEC và chi phí khai thác. Nếu Fortitude có một hợp đồng điện giá 0,03 USD/kWh, chi phí điện mỗi ZEC được tạo ra sẽ thấp hơn so với các thợ mỏ khác. Họ có thể sống sót ngay cả khi giá ZEC thấp. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là họ có thể giữ ZEC hoặc bán ra. Nếu họ bán ra, giá sẽ bị ảnh hưởng. Không có gì miễn phí, và không có khoản đầu tư nào tách rời khỏi logic cung cầu. Quay trở lại câu hỏi ban đầu: 60 MW là một cột mốc hay là một trò chơi thông tin? Tôi nghiêng về phương án thứ hai nhiều hơn. Không phải vì tôi biết Barry Silbert đang nói dối, mà vì tôi biết rằng một thông báo thiếu dữ liệu kỹ thuật, thiếu địa điểm, thiếu mốc thời gian, thiếu nguồn xác minh, được công bố bởi một người có lợi ích trùng với dự án, thường được thiết kế để tác động đến tâm lý thị trường, không phải để cung cấp thông tin cho các nhà phân tích. Lỗ hổng lớn nhất của cộng đồng tiền mã hoá là sự sẵn sàng tin vào những câu chuyện tích cực mà không cần kiểm chứng. Chúng ta đã thấy điều này trong vụ sụp đổ của FTX: ngay cả những nhà đầu tư tổ chức cũng tin vào một bảng cân đối kế toán không bao giờ được công bố. Họ tin vì họ muốn tin. Zcash không phải là FTX, và tôi không so sánh chúng. Nhưng cơ chế tâm lý thì giống nhau: một tuyên bố mạnh mẽ từ một người có ảnh hưởng có thể đánh sập sự hoài nghi. Vậy nên, trước khi bạn cho rằng 60 MW là lý do để lạc quan, hãy hỏi: lỗ hổng nằm ở đâu? Lỗ hổng có thể nằm ở con số, có thể nằm ở động cơ của người công bố, hoặc có thể nằm ở tác động dài hạn lên tính phi tập trung. Và hãy nhớ rằng trong một mạng lưới PoW, sức mạnh tập trung là mối đe dọa, không phải là điều cần ăn mừng. Đối với tôi, câu chuyện này không thay đổi cách tôi nhìn nhận Zcash. Zcash vẫn là một dự án có công nghệ thú vị, nhưng nó đang phải đối mặt với những thách thức lớn về việc áp dụng, về áp lực pháp lý đối với privacy coin, về sự cạnh tranh từ các giao thức khác, và bây giờ là nguy cơ tập trung hóa khai thác. Một dòng tweet không giải quyết được bất kỳ điều nào trong số đó. Nó chỉ tạo ra tiếng ồn. Khi mọi thứ trở nên ồn ào, tôi quay về với mã nguồn, dữ liệu trên chuỗi, và các con số được kiểm chứng. Vì lỗ hổng lớn nhất vẫn là tin rằng không có lỗ hổng. Và lỗ hổng nghiêm trọng nhất của thị trường hiện tại không nằm trong hợp đồng thông minh. Nó nằm trong cách chúng ta đọc một dòng tweet.